Standpunt | De asielprocedure
Wat is de situatie?
Recht op asiel
Iedereen heeft recht om asiel aan te vragen. Zo is het ook opgeschreven in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. De beoordeling of iemand recht heeft op bescherming, maakt de overheid tijdens een asielprocedure. Nederland kent een algemene asielprocedure van op papier zes of negen dagen. Hier gaat een rust- en voorbereidingstermijn aan vooraf van minimaal zes dagen. In de praktijk duurt de asielprocedure vanwege achterstanden bij de IND vaak veel en veel langer.
Wachttijden
Vanwege lange wachttijden duurt de asielprocedure in de praktijk langer dan de twaalf of vijftien dagen die hierboven worden genoemd. Op de website van de IND kun je een overzicht vinden van de actuele wachttijden. Zo duurt het voor asielzoekers die in maart 2025 in Nederland asiel aanvragen gemiddeld 3 weken totdat zij het aanmeldgehoor hebben. Vervolgens moeten zij gemiddeld 66 weken wachten op het tweede gesprek met de IND. Dat betekent dat zij gemiddeld ruim een jaar wachten totdat er een beslissing is op hun aanvraag.
Versnelde procedure
Naast de algemene asielprocedure is er voor verschillende groepen asielzoekers nog een aparte versnelde procedure. Onder deze procedure vallen bijvoorbeeld asielzoekers uit landen die de Nederlandse overheid als veilig heeft verklaard en die weinig kans maken op een verblijfsvergunning (‘veiligelanders’). Ook voor deze procedure gelden wachttijden voor het gehoor, maar deze zijn minder lang dan de wachttijden in de algemene asielprocedure.
Grensdetentie
De meeste asielzoekers die in Nederland bescherming zoeken, zijn over land gereisd. Zij doorlopen hun asielprocedure in een open asielzoekerscentrum. Een kleinere groep arriveert via lucht- en zeehavens, zoals Schiphol. Zij worden gedurende een gedeelte van hun asielprocedure opgesloten in een detentiecentrum. Dit asielprocedure in detentie aan de grens duurt maximaal vier weken. De detentie kan langer duren als asielzoekers binnen die vier weken worden afgewezen.
Dublinprocedure
In Europa geldt de regel dat het eerste Europese land waar een asielzoeker aankomt, verantwoordelijk is voor de behandeling van de asielaanvraag. Deze afspraak tussen de lidstaten heet de Dublinverordening. Stel, een asielzoeker vraagt in Nederland asiel aan, maar is via Italië Europa binnengekomen. Dan zal Nederland hem naar Italië terugsturen: dat land is verantwoordelijk voor zijn asielprocedure.
Eerlijke asielprocedure onder druk
De komende anderhalf jaar komen de kansen van een asielzoeker op een eerlijke asielprocedure verder onder druk te staan. De asielnoodmaatregelenwet haalt een belangrijke stap uit de asielprocedure, namelijk de mogelijkheid voor een asielzoeker om met zijn advocaat te reageren op de voorgenomen afwijzing van de IND.
Als gevolg van het Europees Asiel- en Migratiepact wil de Nederlandse regering het recht op een advocaat tijdens de procedure grotendeels inperken en het hoger beroep in asielzaken afschaffen. Ook is er straks geen rust- en voorbereidingstermijn meer waarin asielzoekers kunnen worden voorgelicht. Wij maken ons grote zorgen of asielzoekers zo nog wel een eerlijke kans maken.
Wat vindt VluchtelingenWerk?
Eerlijk, snel en zorgvuldig
VluchtelingenWerk vindt dat de asielprocedure eerlijk, snel en zorgvuldig moet zijn. Asielzoekers moeten goede voorlichting krijgen over de procedure, in alle rust hun verhaal kunnen vertellen, een goede tolk en voldoende, kwalitatieve rechtsbijstand krijgen voordat zij inhoudelijk in moeten gaan op hun asielaanvraag.
De jarenlange wachttijden moeten worden opgelost. Een versnelde procedure voor bepaalde groepen mag nooit ten koste gaan van de zorgvuldigheid. Als een asielaanvraag wordt afgewezen, hebben asielzoekers het recht om met ondersteuning van een advocaat in beroep te gaan.
Menselijke maat centraal
Met een zeer strenge interpretatie van wet- en regelgeving en een torenhoge bewijslast wordt steeds vaker het onmogelijke gevraagd van asielzoekers. De menselijke maat moet weer centraal komen te staan.
Zorgvuldig met aanpassingen
Aanpassingen in de asielprocedure, zoals nieuwe manieren van horen, moeten altijd goed geëvalueerd worden met alle betrokken partijen voordat ze breed doorgevoerd worden.
Schaf detentie op Schiphol af
VluchtelingenWerk vindt dat detentie op Schiphol moet worden afgeschaft. Er wordt nu onterecht onderscheid gemaakt tussen asielzoekers die via de lucht of over land Nederland bereiken. Het gaat om kwetsbare mensen die in hun land van herkomst vaak het slachtoffer werden van mensenrechtenschendingen. Zij horen niet in een cel.
Belang van een eerlijk verdeelsysteem
De Dublinverordening moet op de schop. Het systeem is onrechtvaardig: landen aan de buitengrenzen van Europa worden nu onevenredig zwaar belast – met alle gevolgen van dien. Bovendien garandeert de Dublinverordening onvoldoende dat mensenrechten, zoals het recht op asiel en een menswaardig opvang, worden gerespecteerd. Binnen de EU moet een eerlijk verdeelsysteem komen, waarbij solidariteit met de lidstaten én met die van de asielzoekers het uitgangspunt moet zijn.